• Anasayfa
• G�ndem
• Ekonomi
• Spor
• Bilim-Teknoloji
• Sa�l�k
• K�lt�r-Sanat
• Ya�am
• Hava Yol Kesinti

Reklam

HABER ARA

-- T�m Kategoriler -- G�ndem Ekonomi Spor Bilim-Teknoloji Sa�l�k K�lt�r-Sanat Ya�am Hava Yol Kesinti Geli�mi� Arama

B�Z� TAK�P ED�N

 

ANKET

T�m Anketler

Hint as�ll� tohum aktivisti ve yazar Vandana Shiva taraf�ndan Bu�day Derne�i'ne iletilen yaz�ya g�re, �okuluslu Biyoteknoloji �irketi Monsanto, bitki �e�it hakk�n� talep etti�i T�rkiye kaynakl� Mor havucu pazara s�r�yor.

GDO'ya Hay�r platformunun bir par�as� olan Bu�day Derne�i'nin Y�netim Kurulu Ba�kan� G�ne�in Aydemir, konuyla ilgili ��yle g�r�� bildirdi: �Yerli �e�itlerimiz sadece k�lt�rel �e�itlili�imizin bir par�as� veya g�da g�venli�imizin garantisi de�ildir. Yerli �e�itler ayn� zamanda �reticiler elinde s�rekli olarak kendilerini yenileyen ve ekolojik �artlara uyum sa�layan tohumlar� i�erir. Dolay�s�yla tohumlar, onlar� eken �ift�iler, ekildikleri co�rafya ile bir b�t�nd�r. Biyo-korsanl�k, �e�itleri sadece genetik malzemeler olarak g�rmeye, toplumun b�t�n�ne ait olan -dolay�s�yla da kimseye ait olmayan- bu zenginli�i kendilerine mal etmeye, �ift�ili�i k�lele�tirmeye �al��man�n ad�d�r ve ekolojik ya�am m�cadelesi i�inde olan herkesin bu konuda uyan�k olmas� gerekir. Mor havu� �rne�i tohumlar�n sadece �ift�ilikle devam ettirilmesi de�il ayn� zamanda genetik materyal olarak topluma ait olmas� gerekti�ini �ok g�zel anlat�yor. Yerli �e�itlerin sahiplenilmesi ile ilgili hukuki mevzuat�n bu ba�lamda ele al�nmas� zaruridir.�

Biyo�e�itlilik, tar�m, biyog�venlik gibi konularda dan��manl�k hizmeti veren Prickly Research��n (www.pricklyresearch.com) Genel M�d�r�, 1994 y�l�ndan beri biyo�e�itlilik �zerinde �al��malar y�r�ten Edward Hammond��n 20 �ubat 2014 tarihinde kaleme ald��� yaz� a�a��daki gibi:

"�o�u insan havucun turuncu oldu�unu d���n�r. Bu daha �ok, 16. ve 17. y�zy�llarda Hollandal� bitki �slahat��lar�n�n, Hollanda krall���n�n rengini �ne ��karmak i�in havucu bu renkte �retmeleri ve b�ylece, havucun geleneksel rengi olarak turuncu rengin kabul�ne yol a�m�� olmalar�n�n sonucudur.

Bitki �slah��lar�n�n 300 y�ld�r �zerinde durmad��� mor havucu, Monsanto�nun ba�l� kurulu�u Seminis neden �imdi yeniden �retmeye kalk���yor? Sebebi yo�un bitki yeti�tiricili�i mi? Hay�r. Genetik m�hendislik mi? O da de�il.

Seminis, mor havucu pazara ��karmak i�in d�nyada renkli havu� �retimine ara vermemi� bir yer olan T�rkiye�nin g�neyine giderek bural� �ift�ilerden tohum sat�n ald�. Basit bir eleme s�recinden sonra, �irket bu havucun kendisine ait oldu�unu iddia etti ve hem ABD�de (US PVPA Sertifikas� 200400327) hem de AB�de (EU CPVO Sertifikas� 20050779) bitki �e�it hakk�n� (PVR) ald�.

Sertifika, 1999 y�l�n�n Kas�m ay�nda, eski bir Seminis temsilcisi John Wester�in Adana, T�rkiye�de bir �ift�i pazar�ndan a��k tozla�ma ile �remi� yerel, yani �ift�iye ait havu� tohumu sat�n ald���n�, bu tohumu Seminis havu� yeti�tiricisine g�nderdi�ini, tohum paketinin �zerinde isim yazmad���n�, bu nedenle �T�rkiye men�eli Siyah Havu� olarak isimlendirildi�ini ifade ediyor.

Ard�ndan, kendi talebinden utanm���as�na, tohum derlemeyi a�a��daki �ekilde tarif ederek, k�y pazarlar�ndaki tohumun kendi fikri m�lkiyet hakk� i�in sat�n al�nm�� olmas�n� hakl� g�steriyor. ��ABD tar�m bakanl���n�n ve uzak, izole b�lgelerden yabani bitki gen kaynaklar� toplayan bu gibi �al��malar�, yeni ve heyecan verici bir �e�itlilik sa�lad���ndan �ok de�erli �al��malard�r.�

Yeni ve heyecan verici �e�itlilik deniyor, ama Seminis�in durumunda, tohum derlemesi �e�itlili�i korumak ama�l� de�il, fikri m�lkiyet hakk� ve kar i�in yap�lm��t�. �unu da belirtmek gerekir ki Seminis, tar�m alan�n merkezinde yer alan 1,5 milyon n�fuslu Adana�y� uzak ve izole b�lge olarak ileri s�rmesi do�ru de�ildir.

�T�rkiye men�eli Mor Havu� olarak adland�r�lan yerel �e�idin, Seminis�in fikri m�lkiyeti olan Anthonina�ya d�n��mesi s�reci hi� de karma��k de�ildi.

Mor Havu� herhangi bir t�rle melezle�tirilmedi. Seminis yaln�zca T�rk tohumunu ekti ve filizlenenler aras�ndan �abucak kendi amac�na en uygun olanlar�, yani istenen k�k �eklini sa�layan ve mor renkli bitkileri se�ti.

2000 y�l� sonlar� ve 2004 y�l� ba�lar� aras�nda Kaliforniya�da alt� nesil �retilmesi sonras�nda, Mor T�rk havucundan Anthonina�n�n dolays�z elemesi tamamlanm�� oldu.

Bunun ard�ndan Seminis, �nce ABD�de, sonra da AB�de bitki �e�it hakk�na ba�vurup bunu elde etti.

Mor T�rk Havucunun ge�mi�i hakk�nda ba�ka neler biliyoruz?

 

Bitki �e�idi Hakk� savunucular� muhtemelen, T�rkiyeli �ift�ilerin Mor T�rk Havucunu ekmeye devam edebileceklerini s�yleyerek Monsanto�nun Anthonina�y� kendine mal etmesinde yanl�� bir �ey olmad���n� savunacaklard�r.

Zarar verildi mi? Hay�r. T�rkiyeli �ift�ilerin kendi havu�lar�n� ekmeye devam edebilecekleri do�ru olsa da, konu bu de�il.

Tart��ma baz� kritik konular�n etraf�ndan dolan�yor:

�lk olarak, Seminis havucu kendine mal etmek i�in fazla bir i�lemden ge�irmi� de�il. Anthonina, �zellikle havucun en �ok pazarlanabilir �zelli�i olan rengi a��s�ndan, �z�nde T�rkiyeli �ift�ilerinin melezlemi� oldu�u tohum ile ayn�. Monsanto esasen kendi melezlemedi�i �eyin Bitki �e�it Hakk��na sahip.

�kinci olarak, fayda-payla��m� da tamamen g�z ard� edilmi�. Monsanto�nun, geneti�i T�rkiye�de olan kaynaklara (havu� tohumlar�n�n ABD�ye g�nderilmesinden iki y�l �nce, 1997 y�l�nda T�rkiye Biyolojik �e�itlilik S�zle�mesi�ni imzalam��t�) eri�ebilmi� olmas� ve bunlardan yararlanmaya devam etmesi mor havucu melezlemi� olan �ift�ilere herhangi bir yarar sa�lam�yor.

Monsanto�nun, ba�ka birinin getirdi�i yenili�i sahiplendi�ini belgeleyen bu olayda tohumun kayna��na ili�kin kilit detaylar if�a oldu. Bitki �e�it hakk�na ba�vuranlar�n daha a�z� s�k� oldu�u veya kaynak tohumlar� nereden elde etti�inin sorulmad��� durumlarla ise daha s�k kar��la��l�yor, bu da bitki �e�idi koruma yasas�ndaki �ift�ilerin kaynaklar�n�n ve getirdi�i yeniliklerin �al�nabilmesine yol a�an kabul edilmez bir eksikliktir.�