• Anasayfa
• G�ndem
• Ekonomi
• Spor
• Bilim-Teknoloji
• Sa�l�k
• K�lt�r-Sanat
• Ya�am
• Hava Yol Kesinti

Reklam

HABER ARA

-- T�m Kategoriler -- G�ndem Ekonomi Spor Bilim-Teknoloji Sa�l�k K�lt�r-Sanat Ya�am Hava Yol Kesinti Geli�mi� Arama

B�Z� TAK�P ED�N

 

ANKET

T�m Anketler

Zor g�nlerden ge�iyoruz. Cizre, Silopi, Sur, Nusaybin... Hendekler, barikatlar, �at��malar, can kay�plar�... Bir yandan modern ileti�imin �ok gerisinde kalan bir bilgi ak���; bir yandan sosyal medya gibi alternatif mecralardan ta�k�n �eklinde ge�en iddialar, g�r�nt�ler, kar��l�kl� ithamlar... Sahadan edinilmi� bilgiye ve onun so�ukkanl� analizlerine en �ok ihtiya� duyulan zamanlar...

Metin G�rcan'� pek �ok okur yak�ndan tan�yor. 16 y�l ordunun �e�itli kademelerinde g�rev yapm��, �at��mal� d�nemde Gabar'da bulunmu� bir asker; �at��ma s�re�leri, ter�rizm, ayaklanma ve kar�� koyma, sivil-asker ili�kileri �al��an bir akademisyen.

G�rcan, 'sahadan' yeni d�nd�. Cizre, Silopi, ��rnak, Diyarbak�r merkez ve Silvan'da 4 g�n ge�irdi. S�zc���n ger�ek anlam�yla 'herkes'le konu�tu. �lgi �ekici g�zlem ve de�erlendirmelerini ayr�nt�l� olarak yazd�.

��te G�rcan'�n �ok ilgi �ekici tespit ve de�erlendirmeleri:

B�R SIKI�MI�LIK: NE OLACAK HAL�M�Z?

D�rt g�nl�k bir geziyle Cizre'ye, Silopi, ��rnak, Diyarbak�r merkez ve Silvan'a ula�ma imk�n�m�z oldu. Her kesimden insanlarla, medresesi d�hil, muhafazak�r K�rd� d�hil, YDG sempatizan� d�hil, HDP'lisi, AK Partilisi; yoksulu, burjuvas�; �ok say�da insanla organik temas... Amac�m�z sahay� koklamakt�, hissetmekti. O �ok �nemli bu devirde. ��nk� bat�da sahay� koklamadan, hissetmeden konu�an �ok insan var. Oysa gitmek, bakmak laz�m; her kesimden insanla konu�mak laz�m...

Orada bir s�k��m��l�k hali var. Zaten bu insanlar hayat� dikiz aynas�ndan alg�layan insanlar; 90'lar 2000'ler hep arkada. Retrospektif bir bak�� a��s� var; hep 'ge�mi�'... Bir de mevcut �at��ma dinami�i nedeniyle s�k��m��l�k var: "Ne olacak halimiz?" �ncelikle bu �at��malar�n niye yeniden ba�lad���n� tam anlayam�yor oradakiler. 22 Temmuz'dan bu yana �ok h�zl� ve kontrols�z bir �ekilde �at��maya savrulduk. Bar�� ortam�nda, �at��mas�z ge�en iki bu�uk seneden sonra, bu insanlar�n durumunu �una benzetiyorum: Lezzetli bir lokma yemi�ler -ekonomik anlamda, sosyal anlamda- o lokman�n yar�s�n� yutmu�lar, yar�s� bo�azlar�nda kalm��! HDP de dahil, Ankara'daki siyasi elitler, kamuoyu, siyasi d�v��me dinami�ine yo�unla��yor; Bat�'dan genelde bunlara bak�yoruz. Ama Do�u'daki insanlarda, benim g�rebildi�im kadar�yla, bir 'a�ma iste�i' var. �zellikle "ne olacak halimiz" sorusu var, "Hendek tamam, i�ine girdiniz d�v���yorsunuz. Peki sonra ne olacak?"

Burada ileriye dair PKK taraf�ndan da net bir resim yok. Hal b�yle olunca da bu ister istemez umutsuzlu�a neden oluyor. S�k��m��l�k hissi dedi�im bu.

'YEN� PARAD�GMA': KENTTE �ATI�MA

�imdi bu �at��ma dinami�ini �ncelikle k�rsaldan ay�rmak laz�m. Eskiye bakt���m�zda, k�rsaldaki �at��ma dinami�inde �u var: Devleti temsilen asker vard�r; PKK'n�n kadrolu sava���s� veya kadrolu ter�risti vard�r. Bunlar�n aras�ndaki oyun ise �lme-�ld�rme �zerine kurgulanan bir oyundur. Ve genelde de ba�ar�, "ne kadar �ok ter�risti etkisiz hale getirdi�inle" ve "ne kadar az say�da �ehit verdi�inle" �l��l�r. Kentte durum �ok farkl� ve devlet -g�venlik b�rokrasisi- bence halen kent �at��mas� dinami�ini tam anlayabilmi� de�il. �zellikle Suriye'de ve Irak'ta I��D ile birlikte ba�layan bir dinamik bu. I��D kentli bir �rg�tt�r ve �at��ma dinami�i kent merkezleridir. PKK da mek�n de�i�tirdi, varo�lara kayd�. Varo�larda planl� bir �ehircilik yok. Ev evin �zerine, sokak soka��n �zerine binmi�. Devletin neden oldu�u bir �arp�kl�k bu ve bug�n kar��s�na asimetrik bir engel olarak ��k�yor. O �arp�kl�k nedeniyle Sur'un i�ine giremiyor. O �arp�kl�k nedeniyle Cizre'nin g�neyine, Silopi'nin kuzeyindeki varo�lara giremiyor.

�imdi bir Sur'a girmeye �al���yor ama ancak atl� bir adam�n ge�ebilece�i tarzda 3-4 metrelik sokaklar... 50 metre d�z gidemiyorsunuz. Silopi falan da �yle... B�yle bir ortamda g�nde ancak 200 metre ilerleyebilirsin. Hal b�yle olunca da Cizre'nin kontrol alt�na al�nabilmesi, bana g�re, PKK direnirse �ayet 35-40 g�n, direnmezse en az 10-12 g�n s�rer.

'G��'�N ���NC� KU�A�I VE 'HENDEK'LER

Peki bu �arp�k kentle�me ve yo�un n�fus nas�l olu�mu�? K�yler bo�alt�lm��, insanlar �ehre gelmi�. Gen�ler �ehre tam tutunamam��. Bunlar ikinci, ���nc� nesil �ocuklar ve torunlar. 90'larda g�� edenler hep o mahallelerde. �kinci �at��ma dinami�i ise "�z Cizreli/ sonradan gelen k�yl�"... Varo�un isyan� ayn� zamanda buna. 2005-2006'da Paris banliy�lerindeki ayaklanmaya benzetiyorum. Stat� sava�� olarak da g�r�l�yor biraz �ehirde.

�kincisi ku�ak �at��mas�... Bu adamlar evdeki otoriteye, babas�na. abisine isyan ediyor en ba�ta. "Bu i�i siz beceremiyorsunuz" diyor.

Hendek kazma prati�i asl�nda Suriye'den ithal bir pratik. Suriye'de �zellikle I��D'le olan m�cadelede ortaya ��kt� bu hendekler. ��nk� arazi d�z ve bir direni� noktas� �eklinde mahalleyi mek�n� organize etme, �rg�tleme i�levi g�r�yor. Laboratuvar Suriye. Oradaki sokak/�ehir �at��malar�n�n ve ac�mas�zl���n�n yava� yava� T�rkiye'ye ithal oldu�unu g�r�yoruz; bu beni �ok korkutuyor.

�ATI�MANIN AKT�RLER�

Kentte k�rsaldaki �at��madan farkl� akt�rler var.

Devlet kanad�na bakt���m�z zaman, kentte devlet kanad�nda 3 akt�r var. Bir, siyasi m�lki amir: Karar al�c� kaymakam, vali... Bu �nemli bir fakt�r; k�rsalda sadece asker ve dolay�s�yla komutan vard�. �imdi sivil karar al�c� gibi bir kavram giriyor i�in i�ine. Bir de bunlar�n ba�l� oldu�u Ankara var.

�rg�te bakt���m�z zaman "kadrolu ter�rist" dedi�imiz yeti�me s�reci 6-7 ay olan, fark�ndal��� y�ksek; amac�n�n ne oldu�unu, m�cadelenin ne oldu�unu �ok iyi bilenler. Ama bir de "kazara ter�ristler" var. Bak�n bu �nemli bir ayr�m. K�z�yorlar falan bana ama bunu yapmak laz�m. Bunu ay�ramazsak "ter�rist" dedi�imiz monolitik kavram�n i�ine hepsini koy. Yanl��. "Kazara ter�rist" dedi�im, i�te o b�lgenin �ocuklar�. Genelde 18 ya� alt� bunlar. Bunlar duyumsal fark�ndal�klar� d���k olanlar. D���k oldu�unu nereden anl�yoruz? Bak�n tanka ate� ediyorlar mesela. Bu ya a��r� e�itimsiz oldu�unu ya da a��r� adrenalin bask�s� alt�nda, �ok duygusal, �fke dolu oldu�unu g�steriyor. ��nk� tanka ate� etmek yerini belli etmekten ba�ka bir i�e yaramaz.

�rg�t a��s�ndan �ok �ok daha �nemli bir ba�ka dinamik ise sivil halk� �at��ma b�lgelerinin i�indeki siviller �n planda, bunu s�ylemeliyiz.

GENELKURMAY BA�KANI NEDEN B�LGEYE GELD�?

�u an itibariyle son 10 g�nd�r Cizre'nin etraf�na z�rhl� unsurlar, a��r silahlar tertiplendi. Kuzeyde �pek Yolu kesildi. 360 derece bir ablukaya alma stratejisi takip edildi ve Cizre'nin y�zde 10-15'i temizlendi. Silopi'nin y�zde 15-20'si temizlendi. Sur'da hen�z bir geli�me yok; g�venlik g��leri h�l� d�� hatlarda duruyorlar.

Mesela �u da �nemli: Say�n Genelkurmay Ba�kan� ��rnak'a geldi. Ben kentlerdeki �at��ma dinami�ini bilen ve analitik d���nebilen bir komutan oldu�unu yakinen �al��t���m i�in biliyorum. Yine biliyorum ki durumu g�rmek i�in geldi. �st d�zey komutan ziyaretleri iki nedenle olur: Ya bir operasyon �ncesi kendisine arz edilir o da 'go' der; ya da durumu yerinde g�rmek i�in koklamak i�in b�lgeyi ziyaret eder. Ben ikincisi oldu�unu de�erlendiriyorum. ��nk� o ��kt�ktan sonra herhangi bir �ey g�rmedik b�lgede. Ve bence de �ok do�ru, yerinde bir hamle.

�u anda asker, bunun neye mal olaca��n� en iyi g�rebilen akt�r devlet kanad�nda. Yereldeki akt�rler, kaymakam ve vali inisiyatif alam�yorlar. Halkla diyalog kuram�yorlar. ��nk� Ankara'da merkeziyet�i bir yakla��m var; "her �eyi bize sorun" tarz�nda. Bu yereldeki kaymakamlar�, valileri etkisizle�tirmi�. Adam diyor ki mesela Silvan'da -bu �ok ac� bir �ey, benim g�zlerimi ya�artt�- "Cuma g�nleri ayn� safta namaz k�ld���m�z, bundan bir sene �nce her Cuma merhabala�t���m�z kaymakam�n 4 ayd�r y�z�n� g�rmedim" diyor. Yok; yani kendi g�venli b�lgesine �ekilmi�. Duvarlar� y�kseltti�in zaman durumsal fark�ndal���n d��er; ikincisi i�inden ��kmak zorunda kal�rsan zorlanabilirsin. Bu bir paradokstur. Bu i� yerelde. Yerel �ok �nemli.

"POL�S B�RAZ SINIFTA KALIYOR G�B݅"

Asker durumsal fark�ndal��� en iyi olan g�venlik fakt�r� �u anda. Bu t�r yerlerde muharebe konusunda yakla��k 3 bu�uk 4 senedir kafa yoruyor. Suriye ve Irak'taki s�reci takip ediyor. E�itim s�recine girmi�. Kentlere kayan �at��ma dinami�i k�resel bir trend. Asker bunu g�rm��. Polis en zay�f akt�r �u anda. �ok siyasi gerek�elere girmek istemem ama sahada ileti�im s�f�ra yak�n. Bir itibar erozyonu var polisin. �zellikle polis �zel harek�t. Onlarla ilgili �ok ciddi �ehir efsaneleri var b�lgede. Yani askerin itibar� b�lgede �ok daha fazla �u anda. Polis biraz s�n�fta kal�yor gibi.

DEVLET NE YAPMAYA �ALI�IYOR, PKK NE YAPMAYA �ALI�IYOR?

�u an �zerinde konu�ulan b�lge, bat� aks�. Bundan kast�m, Diyarbak�r merkez, Mardin, ��rnak, Cizre ve Silopi buralar� kastediyorum. Burada �imdi durum ��yle, askeri anlamda 'denge hali' diyelim. Tamam, �evreleri ku�at�ld�. Fakat g�venlik g��leri biraz a��rdan al�yor.

Devlet ne yapmaya �al���yor? �ki alternatif var. Bu tarz m�cadelelerde biz kar��daki "d��man�n fiziki varl���n� yok etme" �zerine bir oyun mu kurguluyoruz, k�rsalda oldu�u gibi; yoksa sava�ma veya m�cadeleyi s�rd�rme kararl�l���n� k�rma �zerine bir strateji mi uyguluyoruz? �lk �nce bu stratejik ama� ne? �u anda sahaya bakt���m zamana ben bunu g�remiyorum. Yani Ankara, oradaki eline silah alm�� herkesi tespit ve imha etmeye y�nelik bir oyun kurguluyorsa o mahallelerin i�ine girmek durumunda. �imdi o tonda konu�uluyor. Ama "m�cadeleye devam etme azim ve kararl�l���n� k�ral�m" diyorsan�z ku�atma stratejisine devam etmek gerekir. O zaman bir psikolojik harbe d�ner bu i�: Kim erken pes ederse tarz�nda. Benim g�rebildi�im kadar�yla �u anki askeri denge hali de bunu g�steriyor.

Bu YDG'li �ocuklar�n �o�u da Rojava'ya gidenler, oradaki �at��ma prati�ini g�renler, yani biraz sahada pi�mi� �ocuklar. En az�ndan kentli sava�a al��m�� �ocuklar onu s�yleyebiliriz.

Kentsel yap�daki o �arp�kl�k ��yle yap�yor: Siz oraya 1000 ki�i bile girseniz; "slicing" (dilimleme) deriz biz buna askeriyede; sizi salatal�k gibi dilimler. Yani o mek�na 1000 ki�i girdi�in zaman, bir s�re sonra 15'erli gruplar halinde, ba��ms�z hareket eden ekiplere d�n��t���n� g�r�rs�n. ��nk� oras� bir labirent ve o labirentin i�ine girdi�in anda b�l�n�rs�n. Hende�in etraf�n� el yap�m� patlay�c�larla (EYP) kirletiyor, yakla�ma istikametlerine bir de roketlerle ve keskin ni�anc� silahlar�yla �l�m noktalar� se�iyor. �l�m noktas�-EYP-hendek ��l�s�nde seni bekliyor. ��nk� sen hende�e geleceksin. Bu �ok ciddi bir g�� asimetrisi do�uruyor.

'�NCE S�V�LLER �IKARILMALIYDI'

G�neydo�u'da benim g�rebildi�im �ok insan s�yledi: "E�er o imha stratejisini yapacaksa komutan�m" dediler, "siviller �ok profesyonel bir �ekilde, devletin organizesinde otob�slerle tahliye edilmeliydi." Asker-polis sivilleri ��karmak i�in �aba sarf etseydi, hatta onun i�in can verseydi, "bak�n hi� ate� etmiyoruz biz, sivilleri ��karmaya geldik, ��nk� bu �ar�� kar��acak" deseydi�

Burada net olarak �unu s�yleyelim: PKK da ��kmamalar� i�in �ok bask� kurdu, arkalar�ndan ate� etti; ��kan ara�lar�n �zerinde �ok kur�un deli�i var. Canl� kalkan gibi d���nelim yani� Ama YDG'li �ocuklar dedi�imiz bu �ocuklar�n bir ba�ka �zelli�i de o mahallenin, o soka��n �ocuklar� olmalar�. Bunlar 50-100-150 ki�ilik gruplar halinde il�e merkezlerinde kalm��lar. Bunlar �l�rse, halk bunun �zerine gelecek ve �ok ciddi kolektif bir yas s�reci olacak. Bak�n bu da �nemli bir asimetri, devletin b�yle bir ��kmaz� var.

PKK direnir mi, b�yle �ok sa�lam bir toku�ma olur mu, yoksa buharla��verir mi; o da bir y�ntemdir. Sen "tamam" dedin, "�ok g�zel her yeri temizledik" dedin, bir g�n sonra hende�i a�t�. Yani buharla�ma stratejisi bu anlamda uygulanabilir. Benim �ahsi kanaatim y�zde 50-50 yapacak.

�imdi bu temizlemeyi yapt�n, tamam elde de tutmaya �al��t�n ama sonra yeniden in�a var. Hadi evi ya da paras�n� verdin, yolu onard�n, alt yap�y� onard�n falan ama o zihin, kalpler, beyinler� Biz ter�rle m�cadelenin �tesinde, ayaklanma ve ayaklanmaya kar�� koyman�n �tesinde bir limbo sahaday�z. Ter�rle m�cadelede �u anda yapt��� gibi, �lkenin geri kalan�nda me�ruiyetini g��lendirecek �ekilde, "bak�n bunlar k�t� �ocuklar, ben de bunlar�n tepesine bindim, eziyorum; siz de bilin bak b�yle de ezerim" tarz�nda bir kampanya y�r�t�r. Ama ayaklanmaya kar�� olman�n hedef kitlesi bizatihi o �at��ma alan�ndaki vatanda�lard�r. Ben devlette b�yle bir yakla��m g�rm�yorum. Hedef kitle kim? Kimi kazanacak g�n�n sonunda? "�nce bir kudret elimizi g�rs�nler sonra �efkat elimizi g�steririz." Hay�r, bu tek el. Ayn� anda hem kudret hem �efkat g�sterebilmen laz�m. Amerika bunu Afganistan'da ve Irak'ta yapamad�, �uvallad�. "�nce g�venlik, �nce g�venlik�" K�rsaldaki �at��mada bunu yapabilirsin ama kent merkezinde bunu yapamazs�n.

"D��man� imha edeyim, onun fiziksel varl���n� ortadan kald�ray�m" tarz�nda kaba �iddet veya sert g�� uygulad���n�zda buna tepki olarak sivillerin zihinlerindeki, kalplerindeki me�ruiyetinizi, itibar�n�z� yitirmeye ba�lars�n�z. Bu, devletin ��kmaz�.

�NSANLAR �IRNAK'A G��T�, �IRNAK DA KARI�IRSA?

Cizre'nin 2/3 n�fusu, Silopi'nin n�fusu bo�ald�, ��rnak'a gittiler. ��rnak'�n n�fusu iki kat�na ��kt�. Yakla��k sadece Cizre, Silopi, ��rnak ��geninde 150-160 bin ki�inin zorunlu g��� var. "Cizre'de her ailede 2 veya 3 aile konakl�yor" deniyor. Orada aile 8 ki�i demek, bir hane reisinin ba��nda 24 ki�i var. Yani onlar yemek yiyecekler... Bu halin s�rd�r�lemezli�i a��s�ndan s�yl�yorum. Tamam g�n�n sonunda biz 500 tane ter�rist etkisiz hale getirdik ama bu yaratm�� oldu�un �at��ma dinami�inde senin �skalad���n 200 bin sivil, okula gidemeyen 70-80 bin �ocuk yani bir �ekilde ailelerinden, evlerinden kopmu� insanlar. ��rnak da �ok k�t� kar��abilir. Bak�n ��rnak kar���rsa o insanlar �imdi Silopi'den Cizre'den kalkm�� ��rnak'a gelmi�, hadi oras� da kar��m��, ne yapacak �imdi bu adam? Att���n ta� �rk�tt���n kurba�aya de�ecek mi?

�l�emedi�in bir s�reci y�netemezsin. �l�menin de en �nemli ko�ulu kriter belirlemektir. Neye g�re �l�eceksin? Kentlerdeki �at��ma dinami�inde bence devletin en b�y�k sorunsal� bu. Ba�ar�l� veya ba�ar�s�z addetmek i�in biz k�rsalda oldu�u gibi �l� ele ge�irilen ter�rist ve verilen �ehit say�s� �zerinden mi kodlama yapaca��z yoksa tam tersine cerrahi bir operasyonla en az sivil ve en az sivil hareketlili�i ile ilgili bir �eye mi bakaca��z?

T�NELLER: YER�N ALTINDA DA SAVA�

Silopi'de �ok az var b�yle �ok de�il ama Cizre'de ciddi bir sistem haline gelmi�. Mahalleyi, soka�� yerin alt�ndan birbirine ba�lam��. Bu ilk kez kar��la�t���m�z bir olgu ve bu da Suriye'den transfer. Yani yerin alt�nda da sava� olacak demek bu, yani biz hep hendekleri falan konu�uyoruz ama yerin alt�nda da olacak.

'TANK KULLANIYORSAN SIKIY�NET�M �LAN EDECEKS�N'

�� �nemli �at��ma prensibidir: Bir, hukuka uygunluk. �ki, g�� kullan�m�nda orant�l�l�k; adam kele�le at�yor tanka, tank ate� edecek mi, etmeyecek mi? Bu �ok �nemli bir sorun. ��, askeri gereklilik. Askeri gereklilikten kast�m �u: "Ben bu i�i yapmak zorunday�m, ��nk�" c�mlesini halka s�yleyerek operasyonun gerek�elerine halk� inand�rabilmektir.

�l idaresi kanunuyla vali, il ve il�e merkezine tank �a��r�p att�r�rsa �ki onlar ana ta��y�c� kolon �u an hukuki a��dan, ama sallan�yor diyebilirim yani� o zaman s�k�y�netim ilan edeceksin, yetkiyi askere vereceksin. Asker bunu istiyor. Hukuka uygun olmas�n� istiyor.
Askerin bu konuda �u an yapt��� tedbirli gitmesi; devlette en tedbirli giden akt�r olarak g�r�yorum ve askerin �zellikle hukuka uygunluk konusunda s�rekli vurgu yapmas� da bence �ok olumlu bir noktad�r, bunu vurgulamakta fayda var.

B�R ANEKDOT: HENDEK �HALES� VERD�K, ALAN OLMADI!

Diyarbak�r'da Diclekent... Koca koca siteler, l�ks rezidanslar... 100-150 metrelik iki gidi� iki geli� caddeler. Bir �ocuk, �ok ho�uma giden bir espri yapt�: "Abi" diyor, "buray� ihaleye verdik alan ��kmad�. PKK ihaleyle alan kazd�racakt� kimse �stlenmedi!" Burada iki vurgu var. �haleyle kazd�racakt� derken "Diclekent'te i�ler b�yle yap�l�r; hemen ihalesini a�ars�n, paras�n� �dersin" falan... Bir de i�te b�y�k 200 metrelik caddede nas�l hendek a�acaks�n, nas�l barikat kuracaks�n?