• Anasayfa
• G�ndem
• Ekonomi
• Spor
• Bilim-Teknoloji
• Sa�l�k
• K�lt�r-Sanat
• Ya�am
• Hava Yol Kesinti

Reklam

HABER ARA

-- T�m Kategoriler -- G�ndem Ekonomi Spor Bilim-Teknoloji Sa�l�k K�lt�r-Sanat Ya�am Hava Yol Kesinti Geli�mi� Arama

B�Z� TAK�P ED�N

 

ANKET

T�m Anketler

Ba�bakan Ahmet Davuto�lu ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakan� Fikri I��k, yerli otomobili ge�ti�imiz a�ustos ay� i�erisinde tan�tacaklar�n� a��klam��t�. Tarih sonradan eyl�le kayd�r�ld�. Eyl�l sonu da geldi, ancak yerli oto hala ortada yok.

YERL� SE��M MALZEMES�

�lk olarak 2011 y�l� ba��nda ortaya at�lan, ancak otomotiv devlerinin ilgi g�stermemesi �zerine adeta buzdolab�na kald�r�lan yerli otomobil projesini 7 Haziran se�imleri �ncesinde yeniden g�ndeme getirilen yerli otonun ilk se�im m�jdesini Bakan Fikri I��k verdi. Se�ime bir hafta kala ise Ba�bakan Davuto�lu "2015 A�ustos'unda ilk prototipi, 2016'da in�allah ilk filoyu �retece�iz" s�z�n� verdi. Ancak se�im bitti, a�ustos s�z� unutuldu.

SE��M PROTOT�P� M�?

Bakan I��k, se�im sonras� a�ustos s�z�n� hat�rlatan gazetecilere, "T�B�TAK yap�yor. Kendim g�rd�m, hatta bizzat test ettim" dedi. Bakan I��k, binek otomobilin prototipinin a�ustosta, arazi arac�n�n ise aksakl�klar nedeniyle eyl�lde tan�t�laca��n� s�yledi. Ancak eyl�l ay�n�n sonuna gelinmesine ra�men prototiplerden hi�bir ses ��kmad�. 1 Kas�m se�imleri �ncesi ekim ay� boyunca yerli oto m�jdelerinin yeniden g�ndeme oturaca��, hatta se�im ama�l� bir prototip modele ait foto�raflar�n kamuoyuna a��klanaca�� ifade ediliyor.

YERL� U�AKTA DAHA ANLA�MA DAH� �MZALANMAMI�

Kamuoyuna ilk kez 7 Haziran'daki se�imlerden tam 10 g�n �nce 27 May�s 2015'te Ba�bakan Ahmet Davuto�lu'nun kat�ld��� bir lansmanla duyurulan "milli" u�ak projesinde, yap�lan g�rkemli t�renin ard�ndan yakla��k 4 ay ge�ti. Devlet ad�na projeyi takip eden Savunma Sanayi M�ste�arl��� (SSM), i�i �stlenece�i duyurulan Amerikan Sierra Nevada Corp.'a (SNC) �retilecek u�a��n t�m par�alar�n�n en y�zde 70'ini T�rkiye'de imal etme �art� getirmek isteyince, T�rkiye'nin 80 y�ll�k u�ak �retme r�yas�n�n bir kez daha ��kme ihtimali ortaya ��kt�. Amerika'n�n son y�llardaki en ba�ar�l� savunma sanayii �irketlerinden biri olan SNC'nin kurucular� Fatih-Eren �zmen �ifti, 1.5 milyar dolarl�k bu projeye nas�l girdiklerini, s�recin nas�l geli�ti�ini ve �u anda durumun ne oldu�unu ilk kez H�rriyet'e anlatt�lar. SNC'nin Washington'daki ofisinde yapt���m�z g�r��mede, �irketin y�netim kurulu ba�kan� olan ve ayn� zamanda Amerikan savunma sanayiinin en g��l� kad�nlar�ndan biri olarak bilinen Eren �zmen, konuyla ilgili �unlar� s�yledi:

T�RK�YE B�R KARAR VERMEL�

"Biz bu yat�r�ma uzun vadeli bak�yoruz, k�sa vadeli de�il. Ekonomiye katk�s� nas�l olacak, onu da d���n�yoruz. ��in y�ksek teknoloji ve e�itim boyutunu d���nd���n�zde, havac�l���n ekonomiye katk�s� 1'e 7 olarak hesaplan�yor. Bu proje T�rkiye'nin d�nyada ilk 10 ekonomiye girmesine b�y�k katk� yapabilecek tarihi bir giri�im, bizi o y�zden de ayr�ca heyecanland�r�yor. Ancak burada kritik olan mesele, yapt���n�zda i�i d�nya standartlar�nda yapabilmeniz. Yoksa T�rkiye'ye s�k���rs�n�z. T�rkiye �una karar vermeli: Sadece kendi u�a��n� m� �retmek istiyor yoksa global bir u�ak m� �retmek istiyor. ��nk� bu end�stride y�zde 100 yerli diye bir kavram yok. Rekabet cok fazla ve uzmanla�ma alanlar�n� �ok dikkatli se�mek laz�m. Motoru d��arda yapt�r�yorsunuz, baz� par�alar� d��ar�dan al�yorsunuz. Global bir pazar� hedefliyorsan�z b�yle yapman�z gerekir. Marka, fiyat ve rekabet �ok �nemli. Boeing bile her �eyi yerli �retmiyor. Tam tersine, yeni u�aklar� 787'ye d�nyan�n her yerinden malzeme geliyor. Seattle'daki �retim tesisleri montaj hatt� gibi."

HEDEF TRJ328'DE OLMASIN

�irketin CEO'su Fatih �zmen'in, "Sonu�land�r�ld���nda toplam 1.5 milyar dolarl�k bir i� bu. Buna Dornier'nin fikri m�lkiyet haklar�, 50 adet yeni TRJ328 u�ak ve TRJ628'in ilk tasar�m� dahil" diyerek a��klad��� projeyle ilgili ya�anan s�k�nt�y� ise Eren �zmen ��yle aktar�yor: "�imdi g�r��melerde y�zde 70 yerli �retim hedefini tutturmam�z isteniyor. Ancak bu ilk asamada o kadar g�� ki. D���n�n, sadece motor ve elektronik sistemler zaten u�a��n b�y�k bir k�sm� demek ve bunlar �u anda yaln�zca d��ar�da �retiliyor. Biz de diyoruz ki, ilk a�amada �retilecek (�� y�l i�inde teslim edilmesi planlanan) 32 ki�ilik TRJ328'te degil de bu hedef 2023'e kadar haz�r olacak, 70 ki�ilik TRJ628'de olsun."

SSM HARP �IKARSA D�YE BAKIYOR

Peki projenin iptaline neden olabilecek "y�zde 70" konusundaki bu tutum neden kaynaklan�yor? Eren �zmen, onu da ��yle a��kl�yor: "Burada san�r�m en �nemli detay �u. Proje �u anda Savunma Sanayii M�ste�arl���'n�n kontrol�nde ilerliyor. SSM i�in de �ncelik milli kontrol. Yani harp ��karsa �retim konusunda d��a ba��ml� olmayay�m, kendim kontrol edebileyim ve ucuza ��karay�m, diye bak�yor. Par�ay� yapar ve sertifikasyona gerek duymaz. Ama burada sertifikasyon bizim i�in �nemli. ��nk� bu u�a�� global �l�ekte satacaksak, sertifikasyonu d���nmek zorunday�z." Eren �zmen'den sonra Fatih �zmen'in aktard��� bir ayr�nt� ise kamuoyuna "milli u�ak" projesi olarak duyurulan i�in en can al�c� k�sm�n� olu�turuyor. Fatih �zmen, �imdiye kadar bir anla�ma imzalanmam�� projenin ilk defa a��k�a suya d��ebilece�inden bahsedip �unlar� s�yl�yor: "May�s ay�nda yap�lan lansmanda, Ba�bakan Davuto�lu'nun deste�i sayesinde T�rkiye H�k�meti ve h�k�metin ana sahibi oldu�u STM �irketiyle sadece bir ortak niyet bildirgesi imzalad�k. 2015 Haziran�'ndaki Savunma Sanayii �cra Komitesi'nden de gerekli karar ��kt�. Ancak daha anla�ma yok. En k�t� senaryo, anla�ma olmazsa, T�rkiye sonra "Hay�r" derse, biz baz� yat�r�mlar�m�z� kaybetmemize ra�men, yine de Dornier gibi iyi bir �irketi sat�n alm�� oluruz."

POL�T�K B�R PROJE DE��L

Milli u�ak i�inin T�rkiye'de en �ok tart���lan boyutlar�ndan biri de projenin lansman� tam 7 Haziran se�im kampanyas� s�ras�nda Ba�bakan Ahmet Davuto�lu'nun konu�ma yapt��� g�rkemli bir t�renle ger�ekle�ince bunun bir�ok �evre taraf�ndan Ak Parti'nin bir se�im vaadi gibi alg�lanmas�yd�. �zmenler, bu durumdan da �ok mutlu g�r�nm�yorlar. Nitekim Fatih �zmen projenin politize edilmemesi gerekti�ini �u s�zlerle dile getiriyor: "Bu sene anla�man�n imzalanmas� laz�m. Umar�m bir de�i�iklik olmaz. Bu i�in politik bir proje olmad���n�n bilinmesini istiyoruz. Politikan�n etkisi var elbette. Ama bu T�rkiye'nin projesi. Unutmay�n, bu projeden kazan�lan fayda T�rkiye'nin olacak. Bu i� T�rkiye ekonomisine �ok �nemli bir art� de�er olacak. Biz niyetimizi anlatmak derdindeyiz."

2013'TE B�ZZAT ERDO�AN S�YLED�

�zmenler, SNC'nin bu "milli u�ak" i�ine nas�l girdi�ini de ilk kez ayr�nt�l� bi�imde a��klad�lar. Fatih �zmen, hik�yenin nereye dayand���n� ��yle �zetledi: "Bu u�ak meselesini bize ilk defa 2013 May�s'�nda g�r��t���m�zde Say�n Erdo�an s�yledi. O zaman Ba�bakand�, San Francisco'da bir araya geldik. 'U�ak yapaca��z, siz de yard�m edin' dedi. Sonra da konu�maya ba�lad�k. Ula�t�rma Bakanl���'nda o s�rada Say�n Binali Y�ld�r�m vard�. Onun zaman�nda ba�lad�k. 2013'�n sonunda bizde bilgi var, dedik. Sonra Say�n L�tfi Elvan'�n bakanl��� d�neminde de 2014 Ekimi'nde �ok kararl� ve h�zl� y�r�t�lebilecek bir program yap�ld� ve Savunma Sanayii M�ste�ari �smail Demir Bey'le Say�n Bakan, 'Bu T�rkiye i�in tarihi olacak i� bir an �nce yap�lacak' dedi. T�rk H�k�meti asl�nda Dornier'yi sat�n almay� d���nm��. Ama devlet olarak sat�n al�nca i� zor ve uzun s�rebilir, pahal�ya ��kabilir diye endi�elenmis. Biz Dornier'yle zaten yedi senedir i� yap�yorduk ve Amerikan H�k�meti'ne modernize edilmi� bir�ok u�ak sat�yorduk. Hemen Dornier'ye gittim. Aral�k 2104'te ana sahibi ve CEO'su Dave Jackson ile g�r��t�m. Kazak H�k�meti de devredeymi� ve onlar Dornier'yi almak istiyormu�. Tam da bitmek �zere. S�zl� anla�ma yapt�k. Kontrat yok. Kar��l�kl� g�ven sadece. �ubat 2015'te de sat�n alma i�lemini tamamlad�k."

N�YE DOMER, N�YE B�LGESEL U�AK?

 Fatih �zmen, lansmandan sonra havac�l�k uzmanlar� taraf�ndan �ok tart���lan, bu i� i�in niye Dornier'nin sat�n al�nd��� ve niye b�lgesel u�ak �retiminin hedeflendi�i y�n�ndeki sorulara da yine ilk kez ayr�nt�l� bi�imde cevap verdi. �� kriterden bahseden �zmen belirledikleri stratejiyi ��yle a��klad�:

B�Y�K U�AK OLMAZDI

"T�rkiye, asl�nda kendi u�a��n� �retme fikri �zerine Nuri Demira�'yla 80 sene �nce d���nmeye ba�lam�� ama bir t�rl� ba�ar�l� olamam��. Be� sene �nce bu i� �zerinde ciddi olarak �al��maya ba�lam�� tekrar. Ancak ilk a�amada, u�a�� 100+ yolcu kapasitesinde b�y�k yapal�m ve �b�r d�nya devleriyle rekabete girebilelim, demi�ler. Bu do�ru bir yakla��m olmazd�, d�nyada b�y�k yat�r�mlara ve u�ak �retmelerine ra�men iflas etmi� �ok u�ak �irketi var. �� ana sebepten dolay�. Yerli u�ak konusunda biz kendimize de bu �� noktay� �ncelik belirledik:

1) SERT�F�KASYON R�SK�

Bu alanda d�nyada iki kurum i�i �ok s�k� tutuyor. ABD'deki Federal Havac�l�k �daresi (FAA) ve Avrupa Havac�l�k G�venlik Ajans� (EASA). Yeni bir u�ak �retti�inizde, bu kurumlar�n uhdesindeki yerlere u�u� yapabilmek i�in mutlaka bunlardan sertifika alman�z gerekir. Ve i�i tekellerine ald�klar�ndan s�f�rdan sertifika almak �ok zordur.

2) PAZAR SE��M�

U�a�� �rettikten sonra do�ru pazara girebilmeniz �nemli. Yani en fazla 100 yolcu kapasitesine sahip b�lgesel u�ak pazar�na m� gireceksiniz, yoksa k�talararas� u�abilen b�y�k u�aklar�n pazar�na m�? Bu da asl�nda ba�ka bir deyi�le �u anlama geliyor: U�ak �retti�inizde siz hangi �irketlerle rekabete girmeyi d���n�yorsunuz? �ki pazarda da iki b�y�k oyuncu var. B�lgesel u�aklarda Kanadal� Bombardier ve Brezilya �irketi Embraer. B�y�k u�aklarda da Amerikan Boeing ve Avrupal� Airbus. Ancak �zellikle b�y�k u�aklar�n pazar�nda rekabet �yle serttir ki, �rne�in Bombardier gibi bir dev, 150 kapasiteli u�ak �retece�im, deyip b�y�k u�ak �reticilerinin aras�na girmeye �al���nca krize s�r�klendi.

3) MARKALA�MA

U�a�� �retirsiniz ama sonra bir marka yaratamazsan�z da satamazs�n�z. �in ve Rusya u�ak �retiyor mesela ama markalar� yok, satam�yorlar.

Biz Dornier'yi sat�n alarak belirledi�imiz bu �� �nceli�e uygun hareket ettik. Birincisi, Dornier'nin sertifikasyon problemi olmad���ndan ve SNC ile birlikte m�hendislik altyap�s�n� kullanabildi�imizden, bu konuda b�y�k zaman kazand�k. Ayr�ca, bu milli u�ak projesinde teknoloji haklar�n�n t�m�yle T�rkiye'ye ait olmas� b�ylece m�mk�n. �kincisi, kendimize �u anda d�nyada hi�bir ciddi �reticinin olmad���, 30 ile 70 yolcu aras�ndaki 4 bin u�akl�k bir pazara d�n�k yeni bir b�lgesel u�ak yap�m�n� hedef alarak, daha uygun bir rekabet ortam�n� se�tik. ���nc�s� de markala�ma konusunda Dornier'nin d�nyaca �ok tan�nan bir Alman �irketi olmas�n�n avantaj�ndan yararlanabilece�imizi d���nd�k. Uluslararas� pazarda T�rk mal� u�ak yeni �retim oldu�u i�in, tamamen tan�n�p kendini ispat edinceye kadar satmak zor olabilirdi, Dornier markas�yla kan�tlanm�� bir ge�mi�i oldu�u icin bunun daha kolay olaca��n� hesap ettik. Ayr�ca, bu sat�n ald���m�z Alman �irketinin d�nya �ap�nda bir par�a ve lojistik destek a�� var, halen �o�u u�makta olan, 200 kadar �retilen 328 modeli u�aklar� i�in. Bu da marka, destek ve �nvan a��s�ndan �ok b�y�k bir avantaj."